2025 жылға арналған көмірқышқыл газының шығарындылары туралы есеп (GHG хаттамасына сәйкес)

Есептеудің анықтамасы және шекаралары:

Университет қызметінің нәтижесіндегі тікелей ПГ шығарындылары  СО_{2- эквивалент} түрінде тоннамен өлшенеді.

Тікелей ПГ шығарындылары (1 Қамту):

а) стационарлық (қозғалмайтын) жабдықта, мысалы, дизель генераторлары мен газ қазандықтарында кез-келген отын түрін (қазба отын немесе биомасса) жағудың нәтижесінде пайда болатын стационарлық жану қондырғыларынан шығатын тікелей шығарындылары.

б) көлік құралдарында, мысалы, автокөліктердің, жүк көліктерінің қозғалтқыштарында отынның жағылуының салдары болып табылатын жылжымалы жану қондырғыларының тікелей шығарындылары.

Тікелей ПГ шығарындыларын есептеу (1 Қамту) шығарындылар көздерінің келесі түрлерін қамтиды:

- мобильді көздер (автокөліктің іштен жану қозғалтқыштарындағы отынды, атап айтқанда бензин мен дизель отынын жағу).

Мобильді отын жағу кезіндегі ПГ шығарындыларын есептеу келесідей болады:

ПГ шығарындылары_отын = Тұтыну отынотын × Шығарындылар коэффициенті _{ПГ отын}

мұнда:

ПГ шығарындылары отын = отын түрі бойынша осы ПГ шығарындылары (тонна ПГ)

_{Отын шығыны отын} = жанған отын мөлшері (тонна)

ПГ шығарындыларының коэффициенті отын = Төменгі жану жылуы _отын (ТДж/мың. тонна отын) х отын түрі бойынша осы ПГ эмиссия коэффициенті (кг ПГ /ТДж) х отын түрі бойынша ПГП /1*10^6. СО₂ үшін ол 1-ге тең деп қабылданған көміртектің тотығу коэффициентін қамтиды.

Мобильді жағуға арналған ПГ шығарындыларының коэффициенттері КӨҮСТ, 2006 парниктік газдарды ұлттық түгендеу нұсқауларынан әдепкі бойынша қабылданады.

Тікелей ПГ шығарындыларын есептеу парниктік газдар шығарындыларын есепке алудың Халықаралық стандартының (Greenhouse Gas Protocol) талаптары мен қағидаттарына негізделеді және КӨҮСТ, 2006 парниктік газдарды ұлттық түгендеудің нұсқауларына сәйкес жүргізіледі.

ПГ шығарындыларын есептеу үшін келесі кірістер қолданылады:

*Отынның барлық түрлерінің төменгі жану жылуы КӨҮСТ, 2006 парниктік газдарды ұлттық түгендеудің нұсқаулары негізінде қабылданды, 2-Том "Энергетика", 1-тарау " Кіріспе”.

**ПГ эмиссияларының коэффициенттері әдепкі бойынша КӨҮСТ, 2006 парниктік газдарды ұлттық түгендеудің нұсқауларынан алынған (2 – том "Энергетика", 2-тарау "Отынды стационарлық жағу – 2.2 - 2.3-кесте, 2-Том "Энергетика", 3-тарау "Отынды мобильді жағу " - 3.2.1-3.2.2-кестелер).

СН₄, N₂O газдарының шығарындыларын СО₂-баламасына аудару үшін шығарындылар ПГП-ға көбейтіледі. ПГП СН₄ үшін = 27, N₂O үшін = 298. Бұл коэффициенттер КӨҮСТ алтыншы бағалау есебімен белгіленген – https://ghgprotocol.org/sites/default/files/2024-08/Global-Warming-Potential-Values%20%28August%202024%29.pdf

Есептеу:

Отын шығыны:

бензин – 17 тонна,

дизель отыны (ДО) – 13,55 тонна.

СО_{2бензин} шығарындылары=17/1000×43,97×69,3=51,801 т

СН_{4 бензин} шығарындылары= 17/1000×43,97×0,0038=2,840×27=0,077 т СО_2-экв

N₂O_бензин шығарындылары=17/1000×43,97×0,0057=4,261×298=1,270 т СО_2-экв

СО_2ДО шығарындылары=13,55/1000×42,50×74,1=42,672 т

СН_4ДО шығарындылары=13,55/1000×42,50×0,0039=2,246×27=0,061 т СО_2-экв

N₂O_ДО шығарындылары=13,55/1000×42,50×0,0039=2,246×298=0,669 т СО_2-экв

Scope 1 бойынша БАРЛЫҒЫ= 96,550 тСО_2-экв

ПГ жанама энергетикалық шығарындылары (2 Қамту):

а) импортталатын электр энергиясының жанама шығарындылары, соның ішінде университет импорттайтын электр энергиясын өндіру мен тұтынуға байланысты ПГ шығарындылары.

б) электр энергиясын қоспағанда, импортталатын жылу энергиясының жанама шығарындылары, соның ішінде ПГ шығарындылары, жылу энергиясын өндіруге және тұтынуға байланысты ПГ шығарындылары (бу, жылу, салқындату және сығылған ауа).

Университеттің жанама энергетикалық шығарындыларын сандық бағалау (Қамту 2) парниктік газдар шығарындыларының сандық мәндерін есептеуге арналған Халықаралық әдістемелік нұсқауларды – GHG Protocol Scope 2 Guidance және КӨҮСТ (2006) парниктік газдарды ұлттық түгендеу нұсқауларын пайдалана отырып жүргізіледі.

2 сандық бағалауды қамту шеңберінде сатып алынған және тұтынылған электр энергиясын, буды, жылуды немесе салқындатуды өндіруден шығарындылар (бірлесіп "энергия" деп аталады) жатады.

Университет қызметінің салдары болып табылатындықтан бұл энергияны өндіруден шығатын шығарындылар 2 Қамтуға жатады және жанама болып табылады, бірақ іс жүзінде Университетке жатпайтын көздерден (мысалы, сыртқы жылу электр орталықтары, электр станциялары) келеді.

Университет сатып алатын электр энергиясын нақты тұтыну нәтижесінде пайда болатын жанама энергетикалық ПГ шығарындылары CO₂-эквиваленті түрінде тоннамен өлшенеді.

Университеттің 2 Қамтуы бойынша ПГ шығарындыларын есептеу аумақтық әдісті пайдалана отырып жүргізіледі. Жанама энергия шығарындыларын сандық анықтаудың аумақтық әдісі Университет тұтынатын электр және жылу энергиясын өндіретін объектілердегі ПГ шығарындыларының орташа қарқындылығын көрсетеді.

Орналасуға негізделген әдіс белгілі бір географиялық шекараларда және белгілі бір уақыт аралығында орташа мәндер негізінде алынған шығарындылар мен электр энергиясын өндіру туралы статистикалық деректерге сүйенеді. Отын тұтыну және барлық сыртқы өндіруші құрылғылардан босатылған электр және жылу энергиясының көлемі туралы статистикалық деректер негізінде Университет есептеген жанама энергетикалық шығарындылардың өңірлік коэффициенттері қолданылады.

Қазақстан Республикасы үшін ПГ эмиссияның коэффициенттері реттелетін экономикалық секторлар үшін эталондар тізбесінен алынды, атап айтқанда:

1) электр энергиясын өндіруден ПГ шығарындыларының коэффициенті (қолданылатын отын түрі – көмір) 0,985 тСО₂/Мвтсағ;

2) электр энергиясын өндіруден ПГ шығарындыларының коэффициенті (басқа отын түрлері) 0,621 тСО₂/Мвтсағ;

3) жылу энергиясын өндіруден ПГ шығарындыларының коэффициенті (қолданылатын отын түрі – көмір) 0,484 тСО₂/Гкал;

4) жылу энергиясын өндіруден ПГ шығарындыларының коэффициенті (басқа отын түрлері) 0,310 тСО₂/Гкал.

ПГ жанама энергетикалық шығарындыларының есебі (2 Қамту) келесі формула бойынша жүргізіледі:

ПГ жанама энергетикалық шығарындылары (тонна СО₂) = Сатып алынған электр энергиясының тұтынылған көлемі (кВт*сағ) × СО₂ шығарындыларының коэффициенті (тонна /кВт.сағ)

ПГ жанама энергетикалық шығарындылары (тонна СО₂) = Сатып алынған жылу энергиясының тұтынылған көлемі (Гкал) × СО₂ шығарындыларының коэффициенті (тонна /Гкал)

Есептеу:

Тұтыну:

Электр энергиясы 1 144 512,77 кВтсағ

Жылу энергиясы 15 755,89 Гкал

Шығарындылар _{электр энергиясы}=1144,51277 МВтсағ×0,985 тСО₂/Мвтсағ=1127,345 тCO_2-экв

Шығарындылар _{жылу энергиясы}= 15755,89 Гкал×0,484 тСО₂/Гкал=7625,851 тCO_2-экв

Scope 2 бойынша БАРЛЫҒЫ = 8753,196 тCO_2-экв

Scope 1 және Scope 2 бойынша БАРЛЫҒЫ = 96,550 тСО_2-экв+ 8753,196 тCO_2-экв=8849,746 тCO_2-экв

Нормативтік сілтемелер:

1. Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрінің 2023 жылғы 17 қаңтардағы № 9 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2023 жылғы 20 қаңтарда № 31735 болып тіркелді. Кіру режимі: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300031735
2. Автокөлік кәсіпорындары тарапынан парниктік газдар шығарындыларын есептеу бойынша әдістемелік нұсқаулары. Кіру режимі: https://bestprofi.com/document/514346199?1
3. ISO 14064-1:2018 Парниктік газдар. 1 бөлім: Ұйым деңгейінде парниктік газдар шығарындылары мен сіңірілуін сандық өлшеу және есептілік жүргізу жөніндегі нұсқаулықпен сипаттама. Кіру режимі: https://www.iso.org/standard/66453.html
4. Парниктік газдардың шығарындыларын есепке алу үшін халықаралық стандарты (GHG Protocol). Кіру режимі: https://ghgprotocol.org/corporate-standard
5. Парниктік газдар шығарындыларының сандық мәндерін есептеуге халықаралық әдістемелік нұсқаулар (GHG ProtocolScope 2 Guidance). Кіру режимі: https://ghgprotocol.org/sites/default/files/ghgp/standards/Scope%202%20Guidance_Final_0.pdf
6. IPCC Global Warming Potential Values. Кіру режимі: https://ghgprotocol.org/sites/default/files/2024-08/Global-Warming-Potential-Values%20%28August%202024%29.pdf
7. ghg-conversion-factors-2024-condensed_set__for_most_users. Кіру режимі:(https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-browser%3A%2F%2F4DT1uXEPRrJRXlUFoewruBl9jx96lF1dmiFyT6HBvTARwIHP492z8B1xH9Fs1bRw0dhOdsDL9mAI-Q2lolhiYQZP7cqLp1_LdXp4mIPcsvbnBpFReKIkmHKtoXEvLrbmT9-IT6MbeLadhNTneGQDPw%3D%3D%3Fsign%3D4zS-407QCjeO1IN9L7q9G5zS9flT2cQxyfwYsmFrW78%3D&name=ghg-conversion-factors-2024-condensed_set__for_most_users__v1_1.xlsx&nosw=1